پایتخت ایران در آستانه یک بحران جدی آبی قرار گرفته است. در پی کاهش بیسابقه بارشها و تداوم خشکسالیهای سالهای اخیر، برداشت آب از ذخایر چهار سد مهم تامینکننده آب تهران به طور کامل متوقف شده است. این وضعیت که نشاندهنده رسیدن حجم آب این سدها به کمترین میزان تاریخی و اصطلاحاً "حجم مرده" است، زنگ خطر جدی را برای مدیریت منابع آبی پایتخت به صدا درآورده است.
وضعیت بحرانی ذخایر آبی سدهای تهران در پی سالها خشکسالی
گزارشهای رسمی حاکی از آن است که افت ۶۵ درصدی بارشها در سال آبی جاری نسبت به میانگین بلندمدت، به همراه پنج سال خشکسالی متوالی، به تشدید کمبود آب در سدهای پنجگانه تهران منجر شده است. در حال حاضر، خروجی آب از چهار سد اصلی تامینکننده آب تهران تنها به میزان ورودی لحظهای آب به مخازن آنها محدود شده و عملاً بهرهبرداری از ذخایر استراتژیک این سدها متوقف شده است. این شرایط در تاریخ مدیریت منابع آبی پایتخت کمسابقه است و نیاز به نگاهی عمیقتر به وضعیت هر یک از سدهای مهم تامینکننده آب شرب کلانشهر تهران دارد.
جزئیات وضعیت ذخایر آبی سدهای مهم پایتخت
بر اساس آخرین آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران تا تاریخ دوازدهم بهمن ماه سال جاری، وضعیت ذخایر آبی سدهای تهران به شرح زیر است:
سد کرج (امیرکبیر): این سد با ظرفیت ۲۰۵ میلیون مترمکعب، در حال حاضر تنها ۶ میلیون مترمکعب (معادل ۳ درصد) ذخیره آبی دارد. با توجه به حجم مردهای حدود ۱۰ میلیون مترمکعب، سد کرج مدتهاست به این نقطه بحرانی رسیده و برداشت از ذخایر آن متوقف شده است.
سد لتیان: از مجموع ۹۵ میلیون مترمکعب ظرفیت خود، تنها ۵ میلیون مترمکعب آب ذخیره شده دارد (۵ درصد). حجم مرده این سد ۲۸ میلیون مترمکعب تعیین شده که نشان میدهد بخش عمدهای از آن غیرقابل بهرهبرداری است.
سد لار: این سد که همواره با چالش فرار آب مواجه بوده، با مخزن ۹۶۰ میلیون مترمکعبی، تنها ۱۰ میلیون مترمکعب آب در خود جای داده است. با حجم مرده ۲۳ میلیون مترمکعبی، سد لار نیز به طور کامل به حجم مرده خود رسیده و در وضعیت نگرانکنندهای قرار دارد.
سد ماملو: این سد در سامانه شرق تهران قرار دارد و از مجموع ۲۵۰ میلیون مترمکعب ظرفیت، ۱۸ میلیون مترمکعب (۷ درصد) آب ذخیره دارد. با حجم مرده ۲۸ میلیون مترمکعبی، سد ماملو نیز به مرز بحران نزدیک شده است.
سد طالقان: در میان سدهای تامینکننده آب تهران و البرز، سد طالقان بزرگترین است و تنها سدی است که همچنان برداشت از آن ادامه دارد. این سد با ظرفیت ۴۲۰ میلیون مترمکعب، ۸۸ میلیون مترمکعب آب دارد. با این حال، با توجه به حجم مرده ۱۰۰ میلیون مترمکعبی، سد طالقان نیز به لحاظ فنی به حجم مرده خود رسیده است.
مفهوم "حجم مرده" در سدهای آبی و پیامدهای آن برای تامین آب تهران
اصطلاح "حجم مرده" به آن بخش از آب ذخیره شده در مخازن سدها اشاره دارد که به دلیل قرار گرفتن در سطحی پایینتر از تراز ورودی تاسیسات پمپاژ یا خروجی اضطراری، امکان برداشت و استفاده از آن به صورت معمول وجود ندارد. رسیدن همزمان تقریباً تمام سدهای تامینکننده آب تهران به این نقطه، به این معناست که سیستم تامین آب پایتخت به شدت آسیبپذیر شده و هرگونه نوسان در ورودی آب به سدها، میتواند مستقیماً بر میزان آب در دسترس شهروندان تاثیر بگذارد. این وضعیت، فشار فزایندهای بر سایر منابع آب، از جمله منابع آب زیرزمینی وارد میکند و پایداری بلندمدت تامین آب تهران را به چالش میکشد. در چنین شرایطی، کیفیت آب نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد، زیرا آبهای باقیمانده در "حجم مرده" معمولاً دارای رسوبات و کیفیت پایینتری هستند.
راهکارهای فوری و بلندمدت برای مقابله با بحران آب تهران
در مواجهه با چنین شرایطی، اتخاذ تدابیر اضطراری و برنامهریزیهای بلندمدت برای مدیریت بحران آب تهران حیاتی است. این راهکارها شامل ابعاد مختلفی میشود:
نقش شهروندان در مدیریت مصرف: صرفهجویی حداکثری در مصرف آب در بخشهای خانگی، کشاورزی و صنعتی، استفاده از روشهای نوین آبیاری، و افزایش آگاهی عمومی در مورد اهمیت حفظ ذخایر آبی و تبدیل شدن به یک شهروند مسئول در قبال منابع محدود آب.
وظیفه مسئولان در بهبود زیرساختها و توسعه منابع: تسریع در پروژههای کاهش هدررفت آب در شبکههای توزیع فرسوده، توسعه و بهرهبرداری از منابع آبی جایگزین مانند تصفیه و بازچرخانی فاضلاب، مدیریت صحیح برداشت از منابع آب زیرزمینی برای جلوگیری از فرونشست زمین، و سرمایهگذاری در تکنولوژیهای نوین مدیریت آب و شیرینسازی آب در مناطق مناسب.
این اقدامات مشترک و همهجانبه میتواند به پایتخت کمک کند تا از این دوره چالشبرانگیز عبور کرده و پایداری منابع آبی خود را در برابر تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای احتمالی آتی تضمین کند. بیتردید، آینده آبی تهران نیازمند همکاری و مسئولیتپذیری جمعی است.
مطالب مرتبط
- سازمان غذا و دارو بر تولیدات ۱۵ هزار واحد صنعتی کشور نظارت میکند
- بهرهبرداری از ۴۰ پروژه مدیریت بحران در مازندران آغاز شد
- کلاسهای حضوری تحصیلات تکمیلی در نیمسال دوم بازمیگردد
- حزبالله عراق هشدار داد: مداخله آمریکا در امور داخلی بغداد پیامدهای خطرناکی دارد
آرزو سمیعی، یکی از روزنامهنگاران پرشور و متعهد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تیزبین، به پوشش مسائل اجتماعی و فرهنگی میپردازد. او با تخصص در حوزههایی مانند حقوق زنان، محیط زیست و آموزش، همواره در تلاش برای آگاهیبخشی و ایجاد تغییرات مثبت در جامعه است.