بر اساس ابلاغیه جدید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، کلاسهای حضوری تحصیلات تکمیلی در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ برای مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی به صورت کاملاً حضوری برگزار خواهد شد. این تصمیم نشاندهنده بازگشت تدریجی نظام آموزش عالی به شیوههای پیش از همهگیری و تأکید بر تعامل مستقیم استاد و دانشجو در بالاترین سطوح دانشگاهی است.
جزئیات ابلاغیه وزارت علوم: حضوری اجباری برای تحصیلات تکمیلی
بر اساس ابلاغیه جدید وزارت علوم با موضوع «شیوهنامه بهرهگیری از آموزش الکترونیکی در دورههای حضوری»، دانشگاهها موظف شدهاند کلاسهای حضوری تحصیلات تکمیلی را مطابق برنامهریزی آموزشی و به صورت کاملاً حضوری برگزار کنند. این الزام به طور مشخص مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری را شامل میشود و دورههای کاردانی و کارشناسی مشمول قوانین متفاوتی هستند.
در این شیوهنامه تأکید شده است که دروس عملی، آزمایشگاهی و بخش عملی دروس نظری-عملی از شمول این مجوز خارج بوده و باید به صورت حضوری ارائه شوند. همچنین، امتحانات پایان نیمسال تمامی دروس نیز به شکل حضوری برگزار خواهد شد.
مجوز محدود برای آموزش الکترونیکی در مقاطع کارشناسی
بر خلاف مقاطع تحصیلات تکمیلی، ابلاغیه وزارت علوم به دانشگاهها این اختیار را داده است که در صورت فراهم آوردن زیرساختهای لازم، حداکثر تا ۲۵ درصد از زمان بخش نظری دروس مقاطع کاردانی و کارشناسی را به صورت الکترونیکی ارائه دهند. این رویکرد نشاندهنده نگاه منطقی و تلفیقی وزارت علوم به آموزشهای ترکیبی (حضوری-مجازی) است.
در همین راستا، از دانشگاهها خواسته شده است در جهت بهرهگیری از فناوریهای نوین آموزشی و حرکت به سمت آموزش هوشمند، نسبت به نظاممند کردن زیرساختها و فناوریهای مرتبط اقدام کنند.
تحلیل: چرا حضوری شدن تحصیلات تکمیلی در اولویت قرار گرفت؟
تصمیم برای حضوری اجباری کلاسهای تحصیلات تکمیلی را میتوان از چند منظر تحلیل کرد:
۱. کیفیت تعاملات علمی: دورههای ارشد و دکتری بر پژوهش، بحثهای عمیق و ارتباط مستقیم با استاد راهنما استوار است که در فضای مجازی به طور کامل محقق نمیشود.
۲. آموزشهای عملی و آزمایشگاهی: بسیاری از دروس این مقاطع دارای بخشهای عملی، آزمایشگاهی یا کارگاهی هستند که نیازمند حضور فیزیکی است.
۳. نظارت و ارزشیابی دقیق: ارزشیابی پایاننامه و رسالهها و همچنین امتحانات جامع نیازمند حضور و نظارت دقیق است.
چالشها و فرصتهای بازگشت به آموزش حضوری
بازگشت به کلاسهای حضوری تحصیلات تکمیلی با وجود مزایای آشکار، چالشهایی نیز به همراه خواهد داشت:
- تأمین امکانات و فضاهای فیزیکی برای دانشگاههایی که در دوران آموزش مجازی توسعه فضای فیزیکی را متوقف کردند.
- برنامهریزی برای دانشجویان شاغل یا ساکن شهرهای دیگر که در دوران مجازی امکان ادامه تحصیل داشتند.
- حفظ دستاوردهای مثبت دوره آموزش الکترونیکی مانند آرشیوهای درسی و افزایش دسترسی به منابع.
از سوی دیگر، این بازگشت فرصتهای ارزشمندی نیز ایجاد میکند:
- احیای زندگی علمی و تعاملات پژوهشی در محیط دانشگاه
- تقویت مهارتهای عملی و آزمایشگاهی دانشجویان
- بازگشت نشاط و پویایی به محوطههای دانشگاهی
چشمانداز: تلفیق هوشمندانه حضوری و مجازی در آینده آموزش عالی
تصمیم وزارت علوم نشان میدهد اگرچه آموزش حضوری به ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی اولویت دارد، اما درسهای دوران همهگیری به فراموشی سپرده نخواهد شد. آموزش ترکیبی به عنوان یک راهبرد بلندمدت در حال نهادینه شدن است، به طوری که حتی در کلاسهای حضوری نیز از فناوریهای دیجیتال به عنوان مکمل استفاده خواهد شد.
این تغییر رویکرد میتواند به ارتقای کیفیت آموزش عالی، افزایش انعطافپذیری نظام آموزشی و تقریب بین مزایای آموزش حضوری و دستاوردهای آموزش دیجیتال بیانجامد. موفقیت در اجرای این سیاست به برنامهریزی دقیق دانشگاهها، تأمین زیرساختهای مورد نیاز و همراهی اساتید و دانشجویان بستگی خواهد داشت.
آرزو سمیعی، یکی از روزنامهنگاران پرشور و متعهد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تیزبین، به پوشش مسائل اجتماعی و فرهنگی میپردازد. او با تخصص در حوزههایی مانند حقوق زنان، محیط زیست و آموزش، همواره در تلاش برای آگاهیبخشی و ایجاد تغییرات مثبت در جامعه است.