یک کجفهمی رایج در سینمای تجاری هالیوود، جایگزینی «قدرت فیزیکی مردانه» با «کالبد زنانه» و نامیدن آن به عنوان سینمای زنانه است؛ در حالی که سینمای پیشرو جهان به دنبال «بیان هستی خویش» زن در قاب دوربین است، نه «دیده شدن» توسط نگاه مردانه.
کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن»؛ از نگاه مردانه تا ابژه بصری
کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» ریشه در نظریه «نگاه مردانه» لورا مالوی دارد که در دهه هفتاد میلادی مطرح شد. این ایده که دوربین سینما به طور سنتی چشمی مردانه دارد که زن را به عنوان ابژهای برای لذت بصری تماشا میکند، همچنان در بسیاری از محصولات هالیوودی تکرار میشود. کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» باعث شده شخصیتهایی که تنها در میدان نبرد و با ابزارهای خشونتبار سنتی ابراز وجود میکنند، به عنوان نماد سینمای زنانه معرفی شوند.
کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» در حالی رخ میدهد که سینمای معاصر جهان با نوعی «ساختارشکنی بصری» روبرو است. فیلمسازان معاصر اعم از زن و مرد تلاش میکنند تا دوربین را از سوگیری جنسیتی رها کنند و به جای برانداز کردن بدن زن، به دنبال ثبت «تجربه زیسته زنانه» و «نگاه متقابل» باشند. این دگردیسی نشان میدهد که کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» ریشه در عدم توجه به «زبان دوربین» و چگونگی قاببندی هویت دارد.
سینمای ایران و بازخوانی هویت زنانه؛ از زن رنجدیده تا زن کنشگر آگاه
در برابر کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن»، سینمای ایران در دهههای اخیر یکی از پیشروترین عرصهها در بازنمایی چالشهای زنان بوده است. از سینمای نمادین بهرام بیضایی که زن در آن همواره نگهبان آیین و خرد است، تا سینمای اجتماعی رخشان بنیاعتماد، نرگس آبیار و تهمینه میلانی که به لایههای زیرین فقر و نابرابری میپردازد، وجه اشتراک این آثار، توجه به زن در فضای عمومی است.
کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» در مقابل سینمای معاصر ایران قرار میگیرد که «زنانگی» را نه در تقابل مطلق با سنت، بلکه در تلاش برای «یافتن صلح میان خود و جهان پیرامون» تعریف میکند. شخصیتهای زن در آثار اصغر فرهادی و مانی حقیقی دیگر قربانیان منفعلی نیستند که در انتظار نجاتبخش مرد بمانند؛ آنها تصمیم میگیرند، هزینه میدهند و گاه با سکوت خود، ساختارهای قدرت را به چالش میکشند. این سینما توانسته است کلیشه زن رنجدیده را به زن کنشگر آگاه تغییر دهد.
نمایش تلاش خانگی زنان در سینما؛ اجتماعی کردن امر خصوصی
یکی از موضوعات مهم پژوهشی در جایگاه زن در سینما، نحوه به تصویر کشیدن «کار خانگی» و اقتصاد مراقبت است. کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» در این حوزه نیز دیده میشود. در سینمای سنتی، کارهای روزمره زن در خانه نظیر آشپزی، نظافت و نگهداری از فرزندان یا نادیده گرفته میشد و یا به عنوان بخشی طبیعی و بیاهمیت از دکور زندگی نشان داده میگردید.
در مقابل کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن»، سینمای معاصر با تمرکز بر روی «جزئیات روزمره»، به این فعالیتهای نامرئی اعتبار دراماتیک بخشیده است. فیلمسازانی که زمان طولانی دوربین را صرف نمایش تنهایی یک زن در آشپزخانه یا خستگی مفرط او از کارهای تکراری میکنند، در واقع در حال اجتماعی کردن امر خصوصی هستند. این نوع سینما نشان میدهد نابرابری نه فقط در محیطهای کاری خشن، بلکه در سکوت خانهها نیز جریان دارد.
از کجفهمی تا حقیقت؛ سینمای زنانه در مسیر کثرتگرایی
کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» در حالی همچنان در بسیاری از محصولات انبوه سینمایی حضور دارد که سینمای معاصر در تحلیل جنسیتی خود به سمت «تقاطعگرایی» حرکت کرده است. زن دیگر یک هویت واحد و انتزاعی نیست؛ تجربه یک زن کارگر با تجربه یک زن مرفه، یا یک زن مهاجر با یک زن بومی، کاملاً متفاوت است.
آینده سینما، در تقابل با کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن»، متعلق به روایتهایی است که در آنها زن نه برای «دیده شدن» توسط دیگری، بلکه برای «بیان هستی خویش» در قاب قرار میگیرد. سینمای زنانه به دنبال حذف مردان یا برتریجویی نیست؛ بلکه به دنبال رسیدن به «نگاه انسانی ناب» است که در آن جنسیت، نه یک زندان، بلکه یکی از هزاران لایه رنگین هویت آدمی باشد. سینما این قدرت را دارد که چشمان ما را به روی حقیقت پنهان نیمی از بشریت بگشاید و این بزرگترین رسالت هنر در عصر حاضر در برابر کجفهمی رایج در سینمای هالیوود نسبت به «زن» است.
آرزو سمیعی، یکی از روزنامهنگاران پرشور و متعهد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تیزبین، به پوشش مسائل اجتماعی و فرهنگی میپردازد. او با تخصص در حوزههایی مانند حقوق زنان، محیط زیست و آموزش، همواره در تلاش برای آگاهیبخشی و ایجاد تغییرات مثبت در جامعه است.