در حالی که سیوهفتمین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران روزهای پایانی خود را سپری میکند، فعالان نشر اصفهان بار دیگر این پرسش را مطرح کردهاند که سهم شهرستانها از اقتصاد نشر و بزرگترین رویداد فرهنگی کشور究竟 چقدر است؟ ناشران و کتابفروشان اصفهانی معتقدند نمایشگاه کتاب تهران باید از یک فروشگاه بزرگ صرف، به موتور توسعه متوازن صنعت نشر تبدیل شود؛ توسعهای که در آن اصفهان بهعنوان یکی از تاریخیترین کانونهای فرهنگ و نشر ایران، سهمی متناسب با پیشینه خود داشته باشد.
نمایشگاه کتاب تهران؛ فرصتی که به تهدیدی برای نشر شهرستانها تبدیل شد
مهرانگیز بیدمشکی، مدیرعامل تعاونی ناشران اصفهان و مدیرمسئول نشر نهفت، با اشاره به سابقه تاریخی اصفهان در تولید فرهنگ، هنر و اندیشه میگوید: اصفهان شهری است که خاستگاه مکاتب هنری، موسیقی و اندیشه بوده و طبیعی است که باید سهم مؤثری در بزرگترین رویداد نشر کشور داشته باشد، اما واقعیت امروز خلاف این موضوع را نشان میدهد. به گفته بیدمشکی، حتی در نمایشگاه مجازی کتاب که بخشی از هزینههای لجستیکی و حضور فیزیکی ناشران حذف شده، شمار ناشران اصفهانی حاضر در رویداد همچنان بسیار اندک است و این مسئله نشان میدهد مشکل صرفاً اقتصادی نیست، بلکه ریشه در ساختار سیاستگذاری فرهنگی دارد.
مدیرعامل تعاونی ناشران اصفهان با انتقاد از سیاستهای دولتی حوزه نشر تأکید میکند: بخشی از بحران کنونی ناشی از ورود نگاههای غیرتخصصی به مدیریت فرهنگ است؛ نگاهی که بهجای توجه به کیفیت و زیست فرهنگی، بر آمارسازی، مجوزدهی گسترده و اداره روزمره متمرکز شده است. بیدمشکی همچنین با اشاره به مشکلات مزمن نهادهای صنفی نشر در اصفهان میگوید: تعاونی ناشران اصفهان طی سه دهه فعالیت بدون برخورداری از حمایتهای رانتی یا تسهیلات خاص دوام آورده، اما همچنان از حداقل زیرساختهای لازم محروم است.
کتابفروشیهای اصفهان؛ قربانیان خاموش نمایشگاه کتاب
فرزانه امین، مدیر داخلی پردیس کتاب اصفهان، از زاویهای دیگر به مسئله نگاه میکند؛ وضعیت کتابفروشیهای محلی که به گفته او قربانیان خاموش نمایشگاه کتاب تهران هستند. وی میگوید: نمایشگاه کتاب تهران در سالهای ابتدایی برای بسیاری از مخاطبان شهرستانی یک فرصت مهم برای دسترسی به کتابهای تازه بود، اما امروز با گسترش فضای مجازی و شبکههای اطلاعرسانی، این کارکرد تا حد زیادی تغییر کرده است. مسئله اصلی آن است که نمایشگاه بهتدریج کتابفروشیها را وارد رقابتی نابرابر با ناشران کرده؛ رقابتی که در آن مخاطب ترجیح میدهد کتاب را با تخفیف مستقیم از ناشر تهیه کند.
امین تأکید میکند: افت فروش کتابفروشیها تنها محدود به ایام نمایشگاه نیست، بلکه حتی تا هفتهها پس از پایان آن نیز ادامه پیدا میکند. اگر هدف واقعی حمایت از کتابخوانی باشد، باید یارانهها و بنهای خرید کتاب به سمت کتابفروشیهای شهرها هدایت شوند تا هم مخاطب وارد فضای کتابفروشی شود و هم چرخه اقتصادی محلی حفظ گردد.
نمایشگاه کتاب؛ فروشگاه بزرگ موقت یا فرصت فرهنگی؟
محمدرضا رهبری، نویسنده، مدرس داستاننویسی و منتقد ادبی، معتقد است بحث نمایشگاه کتاب را نمیتوان صرفاً با یک نگاه مطلق نفی یا تأیید کرد. وی میگوید: هنگام تحلیل نمایشگاه کتاب باید سه کارکرد اصلی آن را در نظر گرفت؛ ارتباط میان نویسندگان و ناشران، ارتباط مخاطبان با تولیدکنندگان کتاب و ایجاد انگیزه عمومی برای توجه به کتاب و مطالعه. به گفته این منتقد ادبی، یکی از مشکلات اساسی حوزه کتاب آن است که سیاستگذاران تفاوت میان ترویج کتابخوانی و فروش کتاب را درک نکردهاند و همین مسئله باعث شده بسیاری از برنامههای فرهنگی عملاً به تبلیغات فروش تبدیل شوند.
در پایان سیوهفتمین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، آنچه از مجموع دیدگاههای فعالان نشر اصفهان برمیآید، تصویری چندلایه از مهمترین رویداد کتاب کشور است؛ رویدادی که همچنان میتواند فرصتی بزرگ برای صنعت نشر باشد، اما در صورت تداوم تمرکزگرایی، ضعف سیاستگذاری و بیتوجهی به زیستبوم فرهنگی شهرستانها، ممکن است بیش از گذشته به عاملی برای فرسایش تدریجی کتابفروشیها، ناشران مستقل و جریانهای فرهنگی خارج از پایتخت تبدیل شود.
آرزو سمیعی، یکی از روزنامهنگاران پرشور و متعهد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تیزبین، به پوشش مسائل اجتماعی و فرهنگی میپردازد. او با تخصص در حوزههایی مانند حقوق زنان، محیط زیست و آموزش، همواره در تلاش برای آگاهیبخشی و ایجاد تغییرات مثبت در جامعه است.